على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
89
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
اثلب ( aslab ) و ( eslab ) ا . ع . خاك . و سنگ . و سنگريزهها يق بقية الاثلب . اثلة ( aslat ) ا . ع . واحد اثل يعنى يك درخت شورهء گز . ج . اثلاث . و ساز و سامان . و اصل و بيخ و بنياد . و حسب و نسب . و آبرو و حرمت و عزت و افتخار و نيكنامى و سر افرازى . و دولت و مال و سرمايه . و ذخيره و تداركى كه بجد و جهد حاصل شده باشد . ج : اثال . و قولهم هو ينحت فى اثلتنا : او مىرندد در بيخ ما و طعن مىكند در حسب و نسب ما . اثلة ( aslat ) و ( asalat ) ا ج . ع . متاع خانه . اثلغى ( aslaqiy ) ا . ع . نره . اثلق ( aslaq ) ا . ع . - مأخوذ از بربرى - تخم دل آشوب و تخم پنجنگشت . اثلم ( aslam ) ا و ص . ع . كنارهء وادى رخنه دار شده و شكسته شده . و دم شمشير ريخته و دندانهدار شده . و باصطلاح عروض اثرم . مر اثرم . اثم ( asm ) م . ع . اثم اثما و اثاما . مر . اثام . اثم ( esm ) ا . ع . گناه . و مى . و قمار . و كارى كه كردن آن ناروا باشد . اثم ( esm ) م . ع . اثم اثما و مأثما ( از باب سمع ) : كناره كرد . اثم ( asem ) ص . ع . گناهكار و بزهكار . اثماد ( esm d ) م . ع . اثمده اثمادا : مثمود ساخت او را . اثماد ( essem d ) م . ع . فرود آمدن بر ثمد . اثمار ( asm r ) ع . ج ثمر ( samar ) . اثمار ( esm r ) م . ع . مسكه برآوردن شير . و اثمر الشجر : ميوه آورد آن درخت . و اثمر الزبد : گرد آمد مسكه . و اثمر الرجل : بسيار مال شد آن مرد . اثمال ( esm l ) م . ع . باقى گذاشتن چيزى . و بسيار سر شير بستن شير . اثمان ( asm n ) ع . ج ثمين ( samin ) و ثمن ( saman ) و ( somon ) . اثمان ( esm n ) م . ع . اثمن الرجل اثمانا : خداوند شتران ثمن گرديد آن مرد . و اثمن القوم : هشت عدد گرديدند آن گروه و اثمنه سلعته : قيمت كرد متاع او را . و داد وى را بهاى آن . و كذلك اثمن له سلعته . اثمد ( asmad ) ا خ . ع . نام موضعى . اثمد ( esmed ) و ( osmod ) ع . سنگ سرمه كه قسمى از سولفور انتيمون است و آن را سنگ انتيمون نيز گويند . اثمن ( asman ) ص . ع . گرانبهاتر و باقيمتتر . اثمن ( asmon ) و اثمنة ( asmenat ) ع . ج ثمن ( saman ) . اثميداد ( esmid d ) م . ع . اثماد اثميدادا : فربه گرديد . اثن ( osn ) ع . ج اثنة ( osnat ) . اثن ( oson ) ا . ع . بت و صنم و وثن و قوله تعالى : ان يدعون الا اثنا اى و ثنا ( در بعضى قرائتها ) . اثنا ( asn ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ميان و بين و در ميان و ما بين . و هنگام . و در اين اثنا : در اين بين و در اين هنگام . اثناء ( asn ' ) ع . ج ثنى ( seni ) و ( sen ) . اثناء ( esn ' ) م . ع . دوم شدن مر ديگرى را يق هذا واحد فاثنه اى كن ثانيه . و اثنى البعير : در سال ششم درآمد آن شتر . و اثنى عليه : ثنا گفت بر وى . اثناه ( essen h ) م . ع . دو تاه گرديدن . و خراميدن . و بازگرديدن . اثناعشر ( esn - acar ) ا . ع . عدد دوازده . و نيز رودهء اول از رودههاى انسانى كه متصل و پيوسته بمعده است . اثناعشرى ( esn - acari ) ا خ . پ - مأخوذ از تازى - آن طايفهء از شيعه كه به دوازده امام معتقدند - و مصنف اين كتاب اميد دارد كه خاك پاى اين طايفهء ناجيه محسوب گردد . اثنان ( esn n ) م . ع . اثن الهرم اثنانا : كهنه گرديد . اثنان ( esn ne ) ا . بصيغهء تثنيه . ع . دو مرد . و روز دوشنبه . ج اثناء و اثانين . و اثنان اثنان م ف . : دوتا بدوتا . اثنة ( osnat ) ا . ع . درختان موز انبوه و بهم پيچيده . ج اثن . اثنتان ( esnat ne ) ا . به صيغهء تثنيه . ع . دو زن . اثنوى ( esnaviy ) ص . ع . آنكه بروز دوشنبهء پيوسته روزه دارد . اثنى ( esniy ) ص . ع . منسوب به اثنان و اثنا عشر . اثنية ( esniyat ) ع . ج ثناء . اثنى عشرية ( esn - acariyat ) ج ا خ . ع . اثنا عشريها يعنى آن طايفهء از شيعه كه به دوازده امام معتقدند . اثنين ( esnayne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه دو . و اثنين اثنين م ف : دو به دو . و يوم الاثنين ا : روز دوشنبه - در شعر يوم اثنين بدون الف و لام هم مىگويند . اثنيناء ( esnin ' ) م . ع . دو تاه شدن . و باز گرديدن . اثو ( asv ) م . ع . اثوت به و عليه اثوا و اثاوة . مر . اثاوة . اثواء ( esv ' ) م . ع . اثوى بالمكان اثواء : دير ماند در آنجاى . و فرود آمد . و اثويته : ملازم اقامت او گردانيدم . و مهمانى كردم او را .